154. 1073–1085 r. / Św. Grzegorz VII
Ukorzenie w Canossie (1077 r.) – autor Dictatus Papae (dekretu o absolutnej władzy papieża nad królami); popada w konflikt z cesarzem Henrykiem IV, który w 1077 roku musi boso pokutować przed papieżem w Canossie, by odzyskać koronę.
155. 1086–1087 r. / Bł. Wiktor III
Trudna sukcesja po reformatorze – schorowany opat z Monte Cassino, wybrany wbrew swojej woli; ucieka z Rzymu przed antypapieżem i armią cesarską.
156. 1088–1099 r. / Bł. Urban II
Pierwsza Krucjata (1095 r.) – na synodzie w Clermont rzuca słynne hasło „Bóg tak chce!” (Deus vult ), wzywając rycerstwo Europy do odbicia Ziemi Świętej z rąk muzułmanów.
157. 1099–1118 r. / Paschalis II
Ofiara uwięzienia przez cesarza – uwięziony przez cesarza Henryka V; pod przymusem podpisuje zrzeczenie się prawa do inwestytury, co wywołuje oburzenie kardynałów i zostaje później unieważnione.
158. 1118–1119 r. / Gelazjusz II
Ucieczka przed cesarską zemstą – spędza pontyfikat na ucieczce przed wojskami Henryka V i powołanym przez niego antypapieżem; umiera na wygnaniu w opactwie w Cluny.
159. 1119–1124 r. / Kalikst II
Konkordat w Wormacji (1122 r.) – zawiera historyczny kompromis z cesarzem chrześcijańskim, który kończy wieloletni spór o inwestyturę (mianowanie biskupów), oraz zwołuje I Sobór Laterański (1123 r.).
160. 1124–1130 r. / Honoriusz II
Zatwierdzenie Zakonu Templariuszy – oficjalnie uznaje i bierze pod papieską opiekę zakon rycerzy świątyni (Templariuszy) oraz mocno angażuje się w politykę wewnętrzną Niemiec.
161. 1130–1143 r. / Innocenty II
II Sobór Laterański (1139 r.) – wygrywa długoletnią walkę z potężnym antypapieżem Anakletem II; zwołuje sobór, który zakazuje używania kusz w wojnach między chrześcijanami jako broni zbyt okrutnej.
162. 1143–1144 r. / Celestyn II
Zniesienie interdyktu nad Francją – rządzi zaledwie kilka miesięcy; udaje mu się zażegnać konflikt z królem Francji Ludwikiem VII poprzez cofnięcie klątwy nałożonej na królestwo.
163. 1144–1145 r. / Lucjusz II
Śmierć na polu bitwy – próbuje stłumić rewoltę rzymskich mieszczan, którzy ogłosili Rzym republiką; osobiście prowadzi szturm na Kapitol, gdzie zostaje śmiertelnie ugodzony kamieniem.
164. 1145–1153 r. / Bł. Eugeniusz III
Ogłoszenie II Krucjaty – uczeń św. Bernarda z Clairvaux; z powodu republiki w Rzymie większość pontyfikatu spędza na wygnaniu, organizując wyprawę krzyżową do Ziemi Świętej.
165. 1153–1154 r. / Anastazy IV
Uciszenie rzymskiego buntu – sędziwy papież, który dzięki łagodnej dyplomacji doprowadza do tymczasowego pokoju z rzymskim senatem i uznania władzy papieskiej.
166. 1154–1159 r. / Adrian IV
Jedyny papież z Anglii – rzuca interdykt na Rzym i z pomocą cesarza Fryderyka Barbarossy skazuje na śmierć przywódcę republiki, Arnolda z Brescii; umiera (według legendy) przez zadławienie się muchą w winie.
167. 1159–1181 r. / Aleksander III
Pokonanie Fryderyka Barbarossy – jeden z najważniejszych prawników na tronie; walczy z cesarzem Barbarossą, który powołuje kolejnych antypapieży. Po zwycięstwie ligi miast włoskich, cesarz musi ukorzyć się przed papieżem w Wenecji (1177 r.). Zwołuje III Sobór Laterański.
168. 1181–1185 r. / Lucjusz III
Powołanie Inkwizycji (1184 r.) – wydaje bullę Ad abolendam , która daje początek oficjalnej inkwizycji biskupiarskiej, powołanej do wyszukiwania i sądzenia heretyków (głównie katarów).
169. 1185–1187 r. / Urban III
Cios po utracie Jerozolimy – prowadzi nieustanny konflikt polityczny z cesarstwem; według tradycji umiera z żalu na wieść o tym, że sułtan Saladyn zdobył chrześcijańską Jerozolimę.
170. 1187 r. / Grzegorz VIII
Wezwanie do III Krucjaty – rządzi zaledwie niespełna dwa miesiące; wydaje bullę wzywającą do nowej wyprawy krzyżowej, w której wezmą udział najpotężniejsi królowie Europy (m.in. Ryszard Lwie Serce).
171. 1187–1191 r. / Klemens III
Pokój z rzymskim ludem – kończy trwający ponad 40 lat konflikt z komuną miejską Rzymu, dzięki czemu papiestwo odzyskuje pełną kontrolę nad miastem w zamian za autonomię finansową senatu.
172. 1191–1198 r. / Celestyn III
Koronacja i walka z Henrykiem VI – zostaje wybrany w wieku 85 lat; koronuje cesarza Henryka VI Hohenstaufa, a następnie bezskutecznie próbuje powstrzymać go przed przejęciem absolutnej władzy nad Sycylią i Italią
Część 3: Apogeum potęgi teokratycznej i początek schyłku (XII – XIV wiek)
Absolutny szczyt i zarazem spektakularny finał papieskiej dominacji nad światem. Pod wodzą Innocentego III Watykan staje się faktyczną stolicą kontynentu, traktując europejskie królestwa jak zwykłe lenna, a nowo powstałe zakony żebracze (Franciszkowie, Dominikanie) rewolucjonizują duszpasterstwo. Jednak skrajne uwikłanie w brutalną politykę i podatki doprowadza do buntu monarchii – sekcję kończy dramatyczny zamach francuskich agentów na papieża w Anagni i ucieczka nowo wybranego, uległego Francji biskupa Rzymu do Awinionu.
173. 1198–1216 r. / Innocenty III
Władca świata i IV Sobór Laterański (1215 r.) – absolutny szczyt potęgi papieskiej; uważa się za „Namiestnika Chrystusa” stojącego między Bogiem a ludźmi. Podporządkowuje sobie królów, zatwierdza zakony św. Franciszka i św. Dominika, a na soborze definiuje dogmat o transsubstancjacji (przeistoczeniu).
174. 1216–1227 r. / Honoriusz III
Oficjalne zatwierdzenie Zakonów Żebraczych – wydaje bulle ostatecznie zatwierdzające reguły Dominikanów (1216 r.), Franciszkanów (1223 r.) oraz Karmelitów (1226 r.), co rewolucjonizuje duszpasterstwo.
175. 1227–1241 r. / Grzegorz IX
Inkwizycja papieska i wojna z Fryderykiem II – odbiera inkwizycję biskupom i powierza ją bezpośrednio Dominikanom; popada w totalną wojnę z cesarzem Fryderykiem II, którego dwukrotnie ekskomunikuje, nazywając go „Bestią z Apokalipsy”.
176. 1241 r. / Celestyn IV
Pierwsze oficjalne konklawe – wybrany przez kardynałów zamkniętych pod kluczem w rzymskim Septizonium przez rzymskiego senatora; umiera po 17 dniach z wycieńczenia fatalnymi warunkami uwięzienia.
177. 1243–1254 r. / Innocenty IV
Detronizacja cesarza Fryderyka II (1245 r.) – zwołuje I Sobór w Lyonie, na którym uroczyście ogłasza detronizację cesarza Fryderyka II; wydaje też bullę zezwalającą inkwizycji na stosowanie tortur podczas przesłuchań.
178. 1254–1261 r. / Aleksander IV
Walka z zakonami i pomoc dla uniwersytetów – kontynuuje wojnę z dynastią Hohenstaufów; bierze w obronę profesorów z zakonu dominikanów i franciszkanów (m.in. św. Tomasza z Akwinu) na Uniwersytecie Paryskim.
179. 1261–1264 r. / Urban IV
Ustanowienie Święta Bożego Ciała (1264 r.) – syn szewca z Francji, nigdy nie był kardynałem; pod wpływem cudu eucharystycznego w Bolsenie rozciąga święto Bożego Ciała na cały Kościół katolicki.
180. 1265–1268 r. / Klemens IV
Likwidacja dynastii Hohenstaufów – popiera francuskiego księcia Karola Andegaweńskiego, który zdobywa Sycylię i ścina ostatniego dziedzica rodu cesarskiego, Konradyna, co kończy erę dominacji niemieckiej w Italii.
181. 1271–1276 r. / Bł. Grzegorz X
Najdłuższe bezkrólewie i dekret o konklawe (1274 r.) – wybrany po prawie 3 latach kłótni kardynałów. Zwołuje II Sobór w Lyonie, wprowadza surowe zasady zamknięcia kardynałów na klucz (Ubi periculum ) i doprowadza do krótkotrwałej unii z prawosławiem.
182. 1276 r. / Bł. Innocenty V
Pierwszy papież z zakonu Dominikanów – wybitny teolog, bliski współpracownik św. Tomasza; umiera zaledwie po 5 miesiącach rządów podczas prób ratowania pokoju w Italii.
183. 1276 r. / Adrian V
Zawieszenie zasad konklawe – bratanek Innocentego IV; rządzi nieco ponad miesiąc, nie przyjmując nawet święceń kapłańskich. Zdążył jedynie zawiesić surowe przepisy Grzegorza X o zamykaniu kardynałów.
184. 1276–1277 r. / Jan XXI
Jedyny papież-lekarz i naukowiec – Portugalczyk, genialny medyk i filozof; ginie tragicznie w swoim pałacu w Viterbo, gdy zawala się na niego sufit nowo wybudowanego pokoju studyjnego. (Uwaga: pominął imię Jan XX z powodu błędów w ówczesnych spisach).
185. 1277–1280 r. / Mikołaj III
Watykan stałą rezydencją – pochodzi z rzymskiego rodu Orsinich; przenosi oficjalną siedzibę papieży z Lateranu do rozbudowanego przez siebie Watykanu oraz potężnie rozbudowuje Państwo Kościelne.
186. 1281–1285 r. / Marcin IV
Francuska dominacja i Nieszpory Sycylijskie (1282 r.) – całkowicie oddany królowi Francji; ekskomunikuje cesarza Bizancjum, co niszczy unię kościelną. Traci kontrolę nad Sycylią po krwawym buncie ludności (Nieszpory Sycylijskie).
187. 1285–1287 r. / Honoriusz IV
Poparcie dla języków orientalnych – popiera nauczanie języków arabskiego i greckiego na uniwersytetach, chcąc przygotować misjonarzy do pracy na Bliskim Wschodzie i w Azji.
188. 1288–1292 r. / Mikołaj IV
Pierwszy papież z zakonu Franciszkanów – wysyła pierwszych misjonarzy franciszkańskich do Pekinu (Chiny); po upadku Akki (1291 r.) bezskutecznie próbuje zorganizować nową krucjatę.
189. 1294 r. / Św. Celestyn V
Wielka rezygnacja pustelnika – wybrany po 2 latach bezkrólewia 85-letni mnich-pustelnik. Całkowicie nie radzi sobie z polityką dworską i po 5 miesiącach jako pierwszy papież w historii dobrowolnie abdykuje, pisząc specjalny dekret prawny o rezygnacji.
190. 1294–1303 r. / Bonifacy VIII
Pierwszy Rok Święty (1300 r.) i zamach w Anagni (1303 r.) – ogłasza Rok Jubileuszowy, który przyciąga miliony pielgrzymów do Rzymu. Wydaje bullę Unam Sanctam o władzy papieża nad królami, co wywołuje furię króla Francji Filipa Pięknego. Zostaje napadnięty i spoliczkowany przez francuskich wysłanników w Anagni, po czym umiera z szoku.
191. 1303–1304 r. / Bł. Benedykt XI
Próba zażegnania kryzysu z Francją – próbuje zdjąć ekskomuniki z króla Filipa Pięknego, ale twardo odmawia przebaczenia bezpośrednim sprawcom napaści na Bonifacego VIII; umiera nagle (prawdopodobnie otruty konfiturami).
192. 1305–1314 r. / Klemens V
Likwidacja Templariuszy i przeniesienie do Awinionu (1309 r.) – Francuz, całkowicie uległy królowi Filipowi Pięknemu. Pod naciskiem monarchy kasuje zakon Templariuszy na Soborze w Vienne (1312 r.), a w 1309 roku przenosi stolicę apostolską do Awinionu
Nota prawna: Treści i cytaty biblijne prezentowane w serwisie pochodzą z ogólnodostępnych wydań Pisma Świętego i są przytaczane wyłącznie w celach edukacyjnych, poznawczych oraz analizy historyczno-literackiej, zgodnie z art. 29 Ustawy o prawie autorskim (prawo do cytatu). Serwis ma charakter informacyjno-hobbystyczny.