Część 1: Papiestwo w Awinionie pod francuskim batem (XIV wiek)
 
Okres głębokiego kryzysu wizerunkowego, w którym stolica apostolska pod naciskiem politycznym królów Francji opuszcza zrujnowaną Italię i przenosi się do Awinionu. Kuria rzymska zamienia się w perfekcyjną machinę finansowo-urzędniczą, skupioną na ściąganiu podatków z całej Europy i luksusowym życiu dworskim, tracąc resztki autorytetu moralnego. Dopiero pod wpływem mistycznych nacisków św. Katarzyny ze Sieny, po niemal 70 latach, papież podejmuje ryzykowną decyzję o powrocie do Rzymu.
 

193.        1316–1334 r. / Jan XXII

Centralizacja finansów i procesy o czary – genialny administrator; tworzy potężny system podatkowy kurii awiniońskiej i wydaje pierwszą bullę formalnie potępiającą magię oraz czary jako herezję.

194.        1334–1342 r. / Benedykt XII

Budowa Pałacu Papieskiego – skromny cysters; rozpoczyna w Awinionie budowę monumentalnego, warownego Pałacu Papieży oraz wprowadza surowe reformy w zakonach.

195.        1342–1352 r. / Klemens VI

Czarna śmierć (1348 r.) – wielki mecenas sztuki; podczas katastrofalnej epidemii dżumy w Europie bierze w oficjalną obronę Żydów, których ludność oskarżała o zatruwanie studni.

196.        1352–1362 r. / Innocenty VI

Złota Bulla i porządkowanie Państwa Kościelnego – wysyła do ogarniętej chaosem Italii kardynała Albornoza, który za pomocą armii i nowego prawa (Konstytucje egidiańskie) przywraca władzę papieską wokół Rzymu.

197.         1362–1370 r. / Bł. Urban V

Pierwsza, nieudana próba powrotu – jako pierwszy awinioński papież wraca na krótko do zrujnowanego Rzymu (1367 r.), jednak z powodu walk ulicznych i nacisków francuskich kardynałów decyduje się na odwrót do Awinionu.

198.         1370–1378 r. / Grzegorz XI

Ostateczny powrót do Rzymu (1377 r.) – pod wpływem mistycznych namów św. Katarzyny ze Sieny oficjalnie i na stałe przenosi stolicę apostolską z powrotem do Rzymu, kończąc tzw. niewolę awiniońską.

 

Część 2: Wielka Schizma Zachodnia i koncyliaryzm (Schyłek XIV i XV wiek)
 
Najbardziej dramatyczny rozłam instytucjonalny w dziejach zachodniego świata. Konflikty narodowościowe i walka kardynałów o wpływy doprowadzają do sytuacji, w której chrześcijaństwem rządzi dwóch, a w pewnym momencie nawet trzech papieży jednocześnie – każdy z nich rości sobie prawo do nieomylności i rzuca klątwy na przeciwników. Chaos i wojny najemników paraliżują Europę na blisko 40 lat, rodząc rewolucyjną teorię koncyliaryzmu (wyższości soboru nad papieżem), a jedność udaje się przywrócić dopiero po wymuszonej abdykacji rywali na Soborze w Konstancji.
 

199.           1378–1389 r. / Urban VI

Początek Wielkiej Schizmy (1378 r.) – jego gwałtowny charakter i chęć ukrócenia przywilejów wywołują bunt kardynałów; Francuzi ogłaszają wybór Urbana za nieważny i powołują antypapieża (Klemensa VII) w Awinionie. Chrześcijaństwo dzieli się na dwie obediencje.

200.          1389–1404 r. / Bonifacy IX

Handel odpustami na masową skalę – z powodu kosztów wojny z Awinionem zaczyna bezwzględnie sprzedawać odpusty i urzędy kościelne; ogłasza Rzym jedynym bezpiecznym miejscem Jubileuszu w 1400 roku.

201.           1404–1406 r. / Innocenty VII

Konflikty z rzymskim ludem – potężne zamieszki w Rzymie: bratanek papieża morduje delegatów rzymskich mieszczan, co zmusza papieża do ucieczki z miasta i niemal całkowicie paraliżuje jego krótki pontyfikat.

202.           1406–1415 r. / Grzegorz XII

Koniec schizmy i abdykacja – aby zakończyć trwający 40 lat rozłam (w międzyczasie Synod w Pizie powołał trzeciego papieża!), uroczyście zatwierdza Sobór w Konstancji, po czym dobrowolnie abdykuje, by umożliwić wybór jednego, wspólnego papieża.

203.           1417–1431 r. / Marcin V

Powrót jedności i odbudowa Rzymu – wybrany na Soborze w Konstancji, co ostatecznie kończy Wielką Schizmę. Pochodzi z rodu Colonnów; zastaje Rzym w ruinie, z licznymi stadami kóz na Forum Romanum, i rozpoczyna wielką odbudowę architektoniczną miasta

 

Część 3: Renesans, unie i papieski imperializm (XV wiek)

Epoka, w której papiestwo powraca do Rzymu i definitywnie porzuca średniowieczną ascezę na rzecz renesansowego przepychu. Wybitni humaniści na tronie Piotrowym fundują Bibliotekę Watykańską, sprowadzają do stolicy druk i starają się zjednoczyć chrześcijaństwo w obliczu upadku Konstantynopola. Jednocześnie kuria ulega głębokiej laicyzacji – papieże zaczynają prowadzić bezwzględną politykę rodzinną, angażują się w krwawe spiski polityczne we Włoszech i wydają pierwsze dekrety sankcjonujące polowania na czarownice oraz podział Nowego Świata.

 

204.          1431–1447 r. / Eugeniusz IV

Sobór we Florencji i Unia Florencka (1439 r.) – walczy z koncyliaryzmem (teorią, że sobór jest ważniejszy od papieża). Podpisuje historyczną unię z prawosławnym cesarzem i patriarchą Konstantynopola, która jednak szybko upada z powodu oporu wiernych na Wschodzie.

205.          1447–1455 r. / Mikołaj V

Założenie Biblioteki Watykańskiej – humanista na tronie; oficjalnie zakłada Watykańską Bibliotekę, gromadząc tysiące starożytnych manuskryptów, oraz przeżywa wielki szok, jakim był upadek Konstantynopola (1453 r.).

206.          1455–1458 r. / Kalikst III

Apel o krucjatę i proces rehabilitacji Joanny d’Arc – pierwszy papież z hiszpańskiego rodu Borgia; nakazuje rewizję procesu i oficjalnie uniewinnia Joannę d'Arc oraz organizuje flotę wojenną do walki z Turkami osmańskimi.

207.           1458–1464 r. / Pius II

Poeta i humanista na tronie – wybitny pisarz renesansowy (Eneasz Sylwiusz Piccolomini); wydaje bullę Execrabilis , kategorycznie zabraniającą odwoływania się od decyzji papieża do soboru powszechnego.

208.           1464–1471 r. / Paweł II

Wprowadzenie druku w Rzymie – wielki miłośnik antycznych klejnotów; sprowadza do Rzymu pierwszych drukarzy, skraca okres między latami jubileuszowymi do 25 lat i zakazuje hucznych rzymskich karnawałów.

209.           1471–1484 r. / Sykstus IV

Budowa Kaplicy Sykstyńskiej – pochodzi z rodu della Rovere; funduje słynną Kaplicę Sykstyńską, rekrutuje do Rzymu Botticellego i Perugina, ale też głęboko uwikłał papiestwo w nepotyzm i krwawy spisek Pazzich we Florencji.

210.            1484–1492 r. / Innocenty VIII

Bulla przeciw czarownicom i odkrycie Ameryki – wydaje słynną bullę Summis desiderantes affectibus , dającą zielone światło dla polowań na czarownice w Niemczech. Umiera w roku, w którym Kolumb dociera do Nowego Świata.

 

Część 4: Szczyt renesansowego zepsucia i uderzenie reformacji (Schyłek XV i XVI wiek)
 
 
Czas spektakularnych skandali obyczajowych, genialnego mecenatu artystycznego i religijnego trzęsienia ziemi. Tronem rządzą potężne rody Borgiów i Medyceuszy, „papieże-wojownicy” osobiście dowodzą armiami w zbrojach, a Michał Anioł i Rafael malują Watykan za pieniądze z masowej sprzedaży odpustów. Finansowa bezczelność Rzymu doprowadza w 1517 roku do buntu Marcina Lutra – lekceważona przez papieży iskra podpala kontynent, trwale odrywając od Watykanu całą północną Europę oraz Anglię Henryka VIII, i zmusza zszokowany Rzym do zwołania Soboru Trydenckiego.
 
 

211.           1492–1503 r. / Aleksander VI

Rodrigo Borgia i podział Nowego Świata – symbol renesansowych skandali obyczajowych, ojciec Cezara i Lukrecji Borgia. Wydaje historyczną bullę Inter caetera (1493 r.), dzieląc nowo odkryte ziemie Ameryki i Oceanu Atlantyckiego między Hiszpanię a Portugalię.

212.          1503 r. / Pius III

Pontyfikat niespełna miesięczny – wybrany jako schorowany kandydat kompromisowy, mający pogodzić zwaśnione rody Borgiów i della Rovere; umiera zaledwie po 26 dniach od wyboru.

213.          1503–1513 r. / Juliusz II

„Papież wojownik” i kamień węgielny pod nową Bazylikę św. Piotra – bratanek Sykstusa IV; osobiście w zbroi dowodzi wojskami w bitwach. Zakłada Gwardię Szwajcarską (1506 r.), zatrudnia Michała Anioła do pomalowania sklepienia Kaplicy Sykstyńskiej i rozpoczyna burzenie starej bazyliki, by wznieść obecną Bazylikę św. Piotra.

214.          1513–1521 r. / Leon X

Wystąpienie Marcina Lutra (1517 r.) – syn Wawrzyńca Wspaniałego z rodu Medyceuszy; zasłynął hasłem „Bóg dał nam papiestwo, cieszmy się nim”. Finansuje budowę Bazyliki masową sprzedażą odpustów, co w 1517 roku doprowadza do buntu Marcina Lutra w Wittenberdze i nieodwracalnego rozłamu w Europie.

215.          1522–1523 r. / Adrian VI

Ostatni nie-Włoch przed Janem Pawłem II – Holender, surowy reformator; próbuje szczerze wyznać winy kurii rzymskiej i zatrzymać reformację, jednak spotyka się z totalnym oporem włoskich kardynałów i umiera po roku rządów.

216.          1523–1534 r. / Klemens VII

Sacco di Roma (1527 r.) i schizma anglikańska – kolejny Medyceusz; ponosi katastrofalne klęski polityczne. Rzym zostaje doszczętnie splądrowany przez luterańskie wojska cesarza Karola V (Sacco di Roma), a odmowa papieża w sprawie rozwodu Henryka VIII doprowadza do odłączenia się Anglii od Rzymu (powstanie anglikanizmu).

217.           1534–1549 r. / Paweł III

Powołanie Jezuitów i zwołanie Soboru Trydenckiego (1545 r.) – pochodzi z rodu Farnese; mimo że sam żył jak typowy renesansowy książę, dostrzega potrzebę ratunku dla Kościoła. Zatwierdza Zakon Jezuitów (1540 r.) św. Ignacego Loyoli, powołuje Święte Oficjum (nową inkwizycję) i w 1545 roku otwiera Sobór Trydencki, co zamyka tę sekcję i rozpoczyna epokę kontrreformacji

Nota prawna: Treści i cytaty biblijne prezentowane w serwisie pochodzą z ogólnodostępnych wydań Pisma Świętego i są przytaczane wyłącznie w celach edukacyjnych, poznawczych oraz analizy historyczno-literackiej, zgodnie z art. 29 Ustawy o prawie autorskim (prawo do cytatu). Serwis ma charakter informacyjno-hobbystyczny.