Część 1: Papiestwo w kleszczach rewolucji i francuskiego terroru (1789 – 1846 r.)
 
 
Najbardziej dramatyczne starcie z nowoczesnością, w którym struktury kościelne zostają zdemolowane przez rewolucyjną furię i imperialne ambicje Napoleona Bonaparte. Kolejni papieże są aresztowani przez francuskie wojska, wywożeni z Rzymu w kajdanach i latami więzieni, a Pius VI umiera na wygnaniu jako jeniec. Po upadku Francji zszokowany Rzym wkracza w fazę skrajnego konserwatyzmu: tłumi wewnętrzne powstania z pomocą obcych armii, zakazuje budowy kolei w swoim państwie i pod naciskiem carskiej dyplomacji potępia polskie powstanie listopadowe.
 
 

248.        1775–1799 r. / Pius VI

Śmierć w rewolucyjnej niewoli (1799 r.) – gwałtownie potępia francuską Deklarację Praw Człowieka; umiera jako jeniec rewolucjonistów w Valence.

249.        1800–1823 r. / Pius VII

Starcie z Napoleonem i uwięzienie – podpisuje konkordat z 1801 roku, koronuje Napoleona, a po odmowie posłuszeństwa spędza 5 lat w cesarskim więzieniu.

250.        1823–1829 r. / Leon XII

Walka z tajnymi stowarzyszeniami – konserwatywny papież epoki Świętego Przymierza; potępia wolnomyślicielstwo i buduje państwo policyjne.

251.         1829–1830 r. / Pius VIII

Sukces w Anglii i relatywizm – rządzi 20 miesięcy; uroczyście świętuje równouprawnienie (emancypację) katolików w Imperium Brytyjskim.

252.         1831–1846 r. / Grzegorz XVI

Encyklika Cum primum (1832 r.) – tłumi powstania z pomocą armii austriackiej i potępia polskie powstanie listopadowe; zakazuje budowy kolei żelaznej.

 

Część 2: Likwidacja Państwa Kościelnego i więźniowie Watykanu (1846 – 1914 r.)
 
 
Koniec trwającej ponad tysiąc lat ery papieży jako władców ziemskich. W 1870 roku wojska jednoczących się Włoch dokonują krwawego szturmu na Rzym, likwidując Państwo Kościelne, co zmusza Piusa IX do ogłoszenia się „więźniem Watykanu” i odcięcia od świata. Ten przymusowy upadek paradoksalnie wymusza jednak narodziny nowoczesnego papiestwa – uwolniony od polityki lokalnej Rzym otwiera tajne archiwa dla naukowców i publikuje encyklikę Rerum novarum , tworząc chrześcijańską naukę społeczną w obronie wyzyskiwanych robotników.
 

253.          1846–1878 r. / Bł. Pius IX

Upadek państwa (1870 r.) i dogmat o nieomylności – najdłuższy pontyfikat w historii (31 lat); ogłasza dogmat o Niepokalanym Poczęciu i Syllabus Errorów . Po zajęciu Rzymu przez wojska włoskie ogłasza się „więźniem Watykanu”.

254.          1878–1903 r. / Leon XIII

Encyklika Rerum novarum (1891 r.) – otwiera Archiwa Watykańskie i wydaje przełomową encyklikę społeczną, tworząc fundamenty chrześcijańskiej demokracji.

255.          1903–1914 r. / Św. Pius X

Walka z modernizmem i wczesna komunia – wprowadza przysięgę antymodernistyczną dla księży oraz obniża wiek Pierwszej Komunii Świętej dla dzieci.

 

Część 3: W obliczu wojen światowych i totalitaryzmów (1914 – 1962 r.)
 
 
Czas, w którym Watykan musi wypracować zupełnie nowe mechanizmy przetrwania w starciu z niszczycielską siłą dwóch wojen światowych, faszyzmu, nazizmu i komunizmu. Kluczowym momentem tej epoki jest rok 1929 i podpisanie Traktatów Laterańskich, które ostatecznie kończą spór z Włochami i tworzą suwerenne Państwo Watykańskie w jego obecnych, milimetrowych granicach. Sekcję zamyka era zimnej wojny i pontyfikat Piusa XII, który za pomocą dyskretnej, zakulisowej dyplomacji wojennej ratował tysiące ludzi przed Holokaustem, pozostawiając po sobie Kościół jako potężną, ale skrajnie usztywnioną dogmatycznie twierdzę.
 
 

256.           1914–1922 r. / Benedykt XV

Neutralność w czasie I wojny światowej – organizuje wielką pomoc humanitarną i odcina misje katolickie od kolonializmu politycznego (bulla Maximum illud ).

257.            1922–1939 r. / Pius XI

Traktaty laterańskie (1929 r.) – tworzy suwerenne Państwo Watykańskie i wydaje potężne encykliki uderzające w faszyzm, nazizm i komunizm.

258.            1939–1958 r. / Pius XII

II wojna światowa i dogmat o Wniebowzięciu (1590 r.) – stosuje dyskretną dyplomację wojenną, ratując Żydów; w 1950 r. ogłasza dogmat o Wniebowzięciu NMP za pomocą formuły ex cathedra .

Nota prawna: Treści i cytaty biblijne prezentowane w serwisie pochodzą z ogólnodostępnych wydań Pisma Świętego i są przytaczane wyłącznie w celach edukacyjnych, poznawczych oraz analizy historyczno-literackiej, zgodnie z art. 29 Ustawy o prawie autorskim (prawo do cytatu). Serwis ma charakter informacyjno-hobbystyczny.